Maison DemanHistoire familiale

Maison Deman · Sherwood · Plantagenêt

Robin Hood — Waar de legende onze voorouders ontmoet

Een boogschutter in het bos, twee broers op de troon en een koningin in onze stamboom: achter het avontuur ontdekken we mensen, verwantschappen en eeuwen.

Audioversie · Nederlands

Beluister het verhaal

Een boog, een bos en een sheriff die wordt uitgedaagd: meer hebben we niet nodig om Robin Hood te herkennen. Maar wanneer Richard Leeuwenhart terugkeert van de kruistocht of Jan zonder Land naar de macht grijpt, verschijnen in de legende personen die ook bij de familiegeschiedenis Deman–Lebon–Wauthy horen. Dat is een opmerkelijke ontmoeting. We moeten wel weten wanneer we een avontuur lezen, wanneer we de geschiedenis betreden en wanneer we een afstammingslijn volgen.

Robin Hood door Louis Rhead, 1912. Literaire illustratie in het publiek domein, geen middeleeuws portret.
Robin Hood door Louis Rhead, 1912. Literaire illustratie in het publiek domein, geen middeleeuws portret. Wikimedia Commons ↗

Het avontuur dat we denken te kennen

In de vertrouwde versie leeft Robin als vogelvrij verklaarde man in Sherwood Forest. Hij verzamelt metgezellen, verschalkt de machtigen en beschermt de zwakken. De sheriff van Nottingham wil hem gevangen nemen; Marian deelt zijn lot; Kleine Jan en broeder Tuck helpen hem. Een boogschietwedstrijd kan een valstrik zijn, een vermomming biedt een uitweg en een gevangene wordt van de galg gered. Het bos is een toevluchtsoord voor wie door de machthebbers wordt vervolgd.

Veel bewerkingen spelen tijdens de afwezigheid van Richard I, die op kruistocht is, en geven zijn broer Jan de rol van de machtswellustige prins. De terugkeer van de goede koning belooft het recht te herstellen. Dit is een verhaallijn, geen verslag van bewezen gebeurtenissen. Er bestaat trouwens niet één oorspronkelijk verhaal waarvan alle andere kopieën zijn. Robin groeide door toevoegingen, hervertellingen en veranderingen.

Valerie B. Johnson · A Gest of Robyn Hode

Een held die ouder is dan zijn filmkostuum

Rond 1377 vermeldt William Langlands Piers Plowman al verhalen over Robin. Later bewaarde balladen tonen een soms vrijgevige, soms gewelddadige vrijbuiter. In A Gest of Robyn Hode helpt hij onder meer een ridder met schulden en ontmoet hij een koning die Edward heet. Barnsdale in Yorkshire is in de oude tradities even belangrijk als Sherwood. Al die verhalen kunnen niet zomaar tot één twaalfde-eeuwse levensbeschrijving worden samengevoegd.

In 1521 plaatst John Major Robin in de tijd van Richard en Jan. Aan het einde van de zestiende eeuw helpt het toneel van Anthony Munday hem te veranderen in een edelman die zijn bezit verloor. Romans, illustraties en films versterken dat beeld. De boogschutter die wij kennen, is dus een erfenis van verschillende tijdperken. In archieven staan namen die op Robin Hood lijken, maar geen van die naamgenoten identificeert de held met zekerheid.

Valerie B. Johnson · Valerie B. Johnson · A Gest of Robyn Hode

Wie is wie in het bos?

Robin Hood is de legendarische held. Zijn historische identiteit staat niet vast en er is geen afstamming naar onze familie aangetoond. Kleine Jan is zijn metgezel, die al in de oude verhalen een belangrijke rol speelt. Hij mag beslist niet worden verward met Jan zonder Land. De ene hoort bij de bende in het bos, de andere is een prins en later een koning.

Marian is in veel versies Robins geliefde. Zij behoort niet tot de kern van de vroegste bewaarde balladen; haar rol groeide met de hervertellingen. Broeder Tuck is de geestelijke van de groep. Ook zijn vrolijke karakter ontstond door een lange ontwikkeling. Will Scarlet en Much behoren tot de oude tradities. Geen van deze metgezellen wordt hier als voorouder voorgesteld.

De sheriff van Nottingham bekleedt een werkelijk bestaand lokaal gezagsambt, maar Robins vervolger is een literair personage. We kunnen hem niet automatisch gelijkstellen aan een historische ambtsdrager. Guy of Gisborne is een andere tegenstander uit de verhalen, met een wisselende rol. Een verzonnen figuur kan dus een aannemelijke naam en een echt ambt hebben zonder een geïdentificeerde persoon te zijn.

Little John · Stephen Knight · Valerie B. Johnson · Sheriff of Nottingham · A Gest of Robyn Hode

Richard Leeuwenhart: koning in het verhaal, verwant van onze lijn

Richard I regeert van 1189 tot 1199. Hij is een zoon van Hendrik II Plantagenet en Eleonora van Aquitanië en een broer van Jan zonder Land. Hij vertrekt op de Derde Kruistocht, wordt op de terugreis gevangengenomen en komt pas in 1194 vrij na een zware losprijs. Zijn afwezigheid geeft vertellers een ideale situatie: een verre koning, rivaliteit en het verlangen naar zijn terugkeer.

Maar een vriendschap tussen Richard en Robin is geen vastgesteld historisch feit. De krijgsheer valt evenmin samen met de welwillende rechter uit de bewerkingen. In onze stamboom is Richard een verwant in de zijlijn: hij is de broer van Jan en van Eleonora van Engeland, door wie de hier getoonde takken lopen. Hij staat niet in Johnny’s rechtstreekse afstammingslijn.

Richard I · Maison Deman

Jan zonder Land: de slechte prins is ook een voorouder

Jan, geboren in 1166 en overleden in 1216, wordt in 1199 koning na Richard. In de jaren 1190, waarin veel versies Robin laten optreden, is hij dus nog niet koning Jan. Zo vermijden we dat Richards afwezigheid wordt vermengd met de latere regering van zijn broer.

Tijdens Jans regering gaan Normandië en andere bezittingen verloren, ontstaat een conflict met de Kerk en komen baronnen in opstand. In 1215 verleent hij de Magna Carta, die al snel weer wordt aangevochten, waarna het rijk in burgeroorlog belandt. De historische Jan is een actieve bestuurder en een omstreden vorst, veel ingewikkelder dan zijn karikatuur. Hij behoort tot de bevestigde voorouders in het familieproject. Een voorouder zijn betekent niet dat zijn nakomelingen hem moeten bewonderen of zijn daden goedpraten.

John Lackland · Maison Deman

Eleonora: de moeder die vaak buiten beeld blijft

Eleonora van Aquitanië, geboren rond 1122 en overleden in 1204, was koningin van Frankrijk naast Lodewijk VII en daarna koningin van Engeland naast Hendrik II. Richard en Jan zijn twee van haar zonen. Hun zus Eleonora van Engeland trouwt met Alfons VIII van Castilië; hun dochter Blanca van Castilië brengt deze afstamming naar het Franse koningshuis.

Eleonora van Aquitanië speelt een belangrijke politieke rol en zet zich in voor Richards vrijlating. Zij is hier zowel een werkelijke historische figuur als een door de familiestamboom bevestigde voorouder. Dat bewijst geen ontmoeting met Robin. Hendrik II, haar tweede echtgenoot en de vader van deze kinderen, behoort eveneens tot de getoonde lijn. Hij sterft in 1189 en leeft dus niet meer wanneer Richard in 1194 terugkeert.

Eleanor of Aquitaine · Blanche of Castile · Maison Deman

Replica van het grafbeeld van Eleonora van Aquitanië, Victoria and Albert Museum, Londen. Foto: 14GTR, 2024, CC0. Een negentiende-eeuws afgietsel naar het monument in Fontevraud, geen foto van het oorspronkelijke grafbeeld.
Replica van het grafbeeld van Eleonora van Aquitanië, Victoria and Albert Museum, Londen. Foto: 14GTR, 2024, CC0. Een negentiende-eeuws afgietsel naar het monument in Fontevraud, geen foto van het oorspronkelijke grafbeeld. Wikimedia Commons ↗

Twee routes komen samen bij Maria van Artesië

De eerste route loopt via de zus van Richard en Jan. Eleonora van Aquitanië en Hendrik II hebben een dochter, Eleonora van Engeland. Daarna volgen Blanca van Castilië, Robert I van Artesië, Robert II van Artesië en Filips van Artesië. De andere route loopt via Jan zonder Land, zijn zoon Hendrik III, Beatrix van Engeland en Blanche van Bretagne. Filips van Artesië trouwt met Blanche van Bretagne. Hun dochter Maria van Artesië verenigt beide lijnen.

Blanca van Castilië en Blanche van Bretagne zijn dus twee verschillende vrouwen. De eerste behoort tot de route via Jans zus, de tweede tot de route via Jan zelf. Ook Eleonora van Aquitanië en haar dochter Eleonora van Engeland mogen niet worden verward. Zulke terugkerende voornamen verklaren veel vergissingen bij het lezen van een stamboom.

Maison Deman · Blanche of Brittany · Blanche of Castile

De familiebanden in één oogopslag

Eleonora van Aquitanië × Hendrik II

Richard: broer van de voorouders, verwant in de zijlijn

  1. Eleonora van Engeland
  2. Blanca van Castilië
  3. Robert I van Artesië
  4. Robert II van Artesië
  5. Filips van Artesië
  1. Jan zonder Land
  2. Hendrik III van Engeland
  3. Beatrix van Engeland
  4. Blanche van Bretagne

Hun dochter: Maria van Artesië

Daarna Namen → De La Hamaide → Jacquet → Wauthy → Paula → Annie → Carole, Johnny en Sandrine

Route bevestigd in de familiestamboom; documenten voor De La Hamaide–Jacquet nog aan te vullen. Pijlen na Namen vatten meerdere generaties samen.

Van Namen naar de familieherinnering

Maria van Artesië trouwt met Jan I van Namen. De aanvaarde route loopt verder via Willem I van Namen, Jan III, Jean de Namur van Trivières, Antoine, Philippe en Marie II de Namur, en vervolgens via De La Hamaide. Daarna volgen de families Jacquet en Wauthy, tot Paula Wauthy, Annie Lebon en haar kinderen Carole, Johnny en Sandrine Deman.

Deze route volgt de door Johnny bevestigde familiestamboom. De precieze documentatie van de aansluiting De La Hamaide–De Becquevort–Jacquet moet nog worden aangevuld. Die grens blijft zichtbaar; we verzinnen geen ouder om een leeg vak te vullen. Het schema toont een keuze van takken, geen volledige stamboom. De gegroepeerde namen in het recentere deel vatten meerdere generaties samen.

Op grond van dit verhaal stammen wij dus niet van Robin Hood af. We herkennen in het historische decor van zijn vertellers leden van onze voorouderlijke familie en hun verwanten. De legende opent een deur, waarna de genealogie ons leert de personen te herkennen. Achter de gehate prins, de verwachte koning en de vaak vergeten koningin verschijnt één familie, met haar huwelijken, conflicten en nakomelingen.

Maison Deman

Verder lezen: van Eleonora naar Paula Wauthy ↗