Maison Deman

Familieportret · West-Vlaanderen en Côte-d’Or

Jeanne Hortensia Lexhardé

Tussen de zee, de vlucht en de terugkeer — een jeugd ontwricht door de oorlog, een gezin aan de kust en een weduwschap dat dankzij de kranten nauwkeuriger kan worden verteld.

BDoodsprent en eigentijdse pers CData en verbanden uit compilaties TPortretten en herkomst bevestigd door Johnny OpenAkten en naamlijsten nog gezocht

Audioversie · Nederlands

Beluister het verhaal

Jeanne Hortensia Lexhardé, tussen de zee, de vlucht en de terugkeer.

Zwart-witportret van Jeanne Hortensia Lexhardé
Jeanne Hortensia Lexhardé — familieportret geïdentificeerd door Johnny Deman. Datum en fotograaf zijn onbekend.

Jeanne kijkt ons aan zonder dat de foto vertelt wanneer hij werd gemaakt. Haar gezicht is scherp; haar levensloop minder. Tussen Nieuwpoort, Bourgondië en de Belgische kust loopt haar verhaal door twee oorlogen, een gezinsverplaatsing, twee huwelijken en een brutaal verlies. Om het eerlijk te vertellen, moeten we aanvaarden dat sommige stukken luid spreken en andere nog ontbreken.

Een dochter van de kust en van een familie uit de Amblèvevallei

De best onderbouwde werkdatum plaatst de geboorte van Jeanne Hortensia Lexhardé op 6 september 1907 in Nieuwpoort. Zij wordt vermeld als dochter van Émile Joseph Lexhardé, afkomstig uit Aywaille, en Elisa Maria Mortier, geboren in Oostduinkerke. Familiecompilaties beschrijven Émile als dagloner en later steenhouwer, en Elisa als arbeidster of dienstmeid. Hun huwelijk wordt op 14 augustus 1903 in Nieuwpoort geplaatst.

Deze gegevens komen overeen in Patronomia en verschillende stambomen, maar de originele akten zijn nog niet aan het dossier toegevoegd. Ze blijven niveau C. Een oudere versie liet Jeanne op 15 oktober 1907 in Aywaille geboren worden; die blijft bewaard als gecorrigeerde fout, zodat zij later niet opnieuw als een tweede waarheid opduikt.

Zwart-witportret van Émile Joseph Lexhardé
Émile Joseph Lexhardé — door Johnny geïdentificeerd als Jeannes vader; datum en studio nog te achterhalen.
Oud portret van Elisa Maria Mortier
Elisa Maria Mortier — portret dat in een stamboomschermafbeelding aan haar fiche is gekoppeld. Het oorspronkelijke fotobestand ontbreekt nog.

1914: Nieuwpoort verlaten

In het najaar van 1914 wordt Nieuwpoort een beslissende plaats aan het IJzerfront. De stad wordt verwoest en vanaf eind oktober wordt de vlakte bewust onder water gezet om de Duitse opmars te stoppen. De inwoners van Nieuwpoort, Ramskapelle en Sint-Joris raken ontheemd en slaan op de vlucht. Jeanne is dan zeven jaar oud.

Twee vermeldingen van de naam Lexhardé verschijnen in Pouillenay, in de Côte-d’Or. Germaine Albertine Rachel Lexhardé zou er op 28 februari 1916 zijn geboren en Marguerite Sophie in 1918. Deze geboorten maken een verblijf van Émile en Elisa in Bourgondië zeer waarschijnlijk. Ze bewijzen nog niet dat Jeanne bij hen was, noch welke officiële vluchtelingenstatus het gezin had.

Wat we kunnen schrijven: het gezin Lexhardé verbleef tijdens de oorlog zeer waarschijnlijk in Pouillenay. Wat ontbreekt: een vluchtelingenlijst, volkstelling, steundossier of ander stuk dat Jeanne persoonlijk in het huishouden noemt.

De terugkeer, Aimé en het gezin Deman

Na de oorlog keert het gezin op een nog onbekend tijdstip naar België terug. De compilatie dateert Jeannes huwelijk met Aimé Constantinus Joannes Deman op 15 augustus 1926 in Nieuwpoort. Aimés doodsprent bevestigt dat hij op 19 mei 1901 in Mannekensvere werd geboren en de echtgenoot was van Jeanne Leschardé, een Vlaamse variant van Lexhardé.

Odette, Georgette en Anita worden momenteel als kinderen van het paar genoemd. Het totale aantal blijft onzeker: stambomen, verhalen en zelfs de pers spreken elkaar tegen. Daarom legt dit artikel geen definitief aantal vast. Bevolkingsregisters en geboorteakten moeten het gezin kind voor kind reconstrueren.

Portret van Aimé Deman in een nog niet geïdentificeerd uniform
Aimé Deman — familieportret. Uniform, datum en eventuele eenheid zijn nog niet geïdentificeerd.
Aimé Deman met een niet-geïdentificeerd kind bij een oude auto
Aimé met een onbekend kind bij een auto. Nummerplaat, model en omgeving zijn aanwijzingen voor datering, geen identiteitsbewijs.

31 oktober 1935: wat de knipsels aantonen

De familieherinnering vertelde dat Aimé als jachtwachter door stropers werd doodgeschoten. Drie door Johnny authentiek verklaarde krantenknipsels brengen het verhaal voorbij de mondelinge overlevering. Ze noemen Aimé hulpjachtwachter en melden dat hij tijdens een nachtelijke confrontatie bij Keiem werd gedood. Jeroom Daele, die hem vergezelde, raakte gewond.

De artikelen noemen Firmin Van Massenhove als de man die het dodelijke schot loste en Maurits Denecker als medeplichtige. Het verslag van het West-Vlaamse assisenhof meldt tien jaar dwangarbeid voor Van Massenhove en twee jaar gevangenisstraf voor Denecker. De krantentitels en precieze publicatiedata moeten nog worden gevonden.

Eén knipsel noemt Aimé 35 jaar oud en vader van zes kinderen. Hij was geboren op 19 mei 1901 en dus 34 op de dag van de feiten; momenteel zijn slechts drie kinderen bij naam bekend en andere bronnen geven weer andere aantallen. De pers documenteert het drama sterk, maar vervangt voor elk detail niet de burgerlijke stand.

Nederlandstalig krantenknipsel over de dood van Aimé Deman
Wildstroopersdrama te Leke — eerste verslag. Krant en exacte datum nog te identificeren.
Krantenknipsel over de opheldering van de zaak Aimé Deman
Het wildstroopersdrama te Keiem-bij-Diksmuide opgehelderd — onderzoek en gemelde bekentenissen.
Krantenknipsel met het assisenarrest in de zaak Aimé Deman
Assisen van West-Vlaanderen — het arrest tegen Van Massenhove en Denecker.
Nederlandstalige doodsprent van Aimé Deman
De doodsprent vermeldt Mannekensvere, 19 mei 1901, Keiem, 31 oktober 1935, en “echtgenoot van Jeanne Leschardé”. Ze spreekt over de verontwaardiging tegen wie hem het leven benam.

Weduwe, daarna echtgenote van Michel Marcel Borny

Jeanne werd op achtentwintigjarige leeftijd weduwe. Een familietraditie zegt dat zij de koningin schreef om gratie te vragen voor de moordenaar van haar man. Die brief bevindt zich niet in het dossier en blijft een spoor voor gerechtelijke of koninklijke archieven.

De compilatie plaatst haar tweede huwelijk met Michel Marcel Léopold Borny op 19 februari 1939 in Mannekensvere. Jeanne zou tot 1 oktober 1989 hebben geleefd en in Oostende zijn overleden. Tussen die twee data liggen vijftig jaren waarover onze documentatie nog bijna zwijgt.

Een verhaal dat de documenten blijven schrijven

Jeanne is niet alleen de vrouw van een man wiens dood de krant haalde. Eerst was zij een kind uit Nieuwpoort, waarschijnlijk door de oorlog verdreven, daarna een vrouw die naar de kust terugkeerde, moeder in een gezin dat nog moet worden gereconstrueerd, weduwe en tenslotte deel van een nieuw samengesteld gezin.

De portretten geven haar een gezicht; de knipsels geven Aimé zijn verhaal terug; de ontbrekende akten moeten Jeanne nog de precieze stappen van haar eigen leven teruggeven. Dat is de grens en de kracht van dit artikel: vertellen wat al standhoudt, zonder de stiltes in haar plaats te laten spreken.